{"id":3185,"date":"2019-07-29T01:00:00","date_gmt":"2019-07-29T01:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/?p=3185"},"modified":"2022-01-03T01:00:38","modified_gmt":"2022-01-03T01:00:38","slug":"grate-ne-bronz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/","title":{"rendered":"Grat\u00eb n\u00eb bronz"},"content":{"rendered":"<div style=\"margin-top: 0px; margin-bottom: 0px;\" class=\"sharethis-inline-share-buttons\" ><\/div>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb shumic\u00ebn e vendeve t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore, arkitektura e periudh\u00ebs s\u00eb socializmit karakterizohej nga ngritja e monumenteve si p\u00ebrzierje e nacionalizmit dhe socializmit. Pothuajse \u00e7dp vend i kampit socialist ka patur \u201cN\u00ebn\u00ebn\u201d<a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a> e vet, t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar me krenari n\u00eb bronz: nga Ukraina dhe Gjerogjia, deri n\u00eb Armeni, Rusi dhe n\u00eb Shqip\u00ebri. K\u00ebto monumente paraqesin nj\u00eb grua anonime<a href=\"#_ftn2\">[2]<\/a>, mish\u00ebrim i tipareve fem\u00ebrore\/m\u00ebm\u00ebsore t\u00eb M\u00ebm\u00ebdheut.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cN\u00ebn\u00eb Shqip\u00ebria\u201d, \u201cMonumenti i M\u00ebm\u00ebdheut\u201d n\u00eb Ukrain\u00eb, \u201cM\u00ebm\u00ebdheu Th\u00ebrret\u201d n\u00eb Rusi, \u201cN\u00ebn\u00eb Armenia\u201d dhe \u201cN\u00ebna e Gjeorgjis\u00eb\u201d vendosin figur\u00ebn e gruas mbi piedestal. Edhe pse \u201cn\u00ebna\u201d e nj\u00eb kombi shpeshher\u00eb ishte nj\u00eb cop\u00eb abstrakte bronzi, \u201cbabai\u201d i kombit ishte gjithnj\u00eb nj\u00eb person i v\u00ebrtet\u00eb. Ai kishte jetuar me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Ai ishte \u201cshpik\u00ebsi\u201d, \u201cheroi\u201d, udh\u00ebheq\u00ebsi i ndonj\u00eb kryengritjeje mesjetare apo i revolucionit socialist.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sigurisht, kjo p\u00ebrmban portretizimin e \u201cgruas tipike\u201d dhe t\u00eb vendit t\u00eb saj n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb socialiste, q\u00eb p\u00ebrcaktohej nga ideologjia dominuese e regjimit. Gruaja ishte n\u00ebna. Ajo ishte n\u00ebna e kombit. Ajo ishte rigjeneruesja fizike dhe shpirt\u00ebrore. Ajo sillte n\u00eb jet\u00eb \u201cburrat trima\u201d q\u00eb pastaj i rriste me \u201cshpirtin e patriotizmit\u201d. Ajo ishte n\u00eb rolin pasiv t\u00eb furnizueses, infermieres dhe edukatores s\u00eb brezave t\u00eb rinj. Pra, figura m\u00eb e lavd\u00ebruar e kombit duhej t\u00eb ishte gruaja. Monumentet e \u201cn\u00ebnave\u201d socialiste t\u00eb kombit ishin \u201cVirgj\u00ebreshat Mari\u201d shekullare, t\u00eb p\u00ebrshtatura p\u00ebr rrethanat politike dhe ideologjike t\u00eb asaj kohe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kosova b\u00ebnte p\u00ebrjashtim. Kosova nuk kishte \u201cn\u00ebn\u00eb\u201d nga bronzi. Ndoshta p\u00ebr shkak t\u00eb faktit se nuk ishte shtet i pavarur si Shqip\u00ebria apo shtetet e BRSS-s\u00eb, as republik\u00eb si Armenia, Gjeorgjia ose Rusia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb fakt, Kosova jo vet\u00ebm q\u00eb <em>nuk<\/em> ka monument t\u00eb \u201cN\u00ebn\u00ebs s\u00eb Kombit\u201d, por n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ka prani minimale t\u00eb monumenteve, memorialeve dhe busteve t\u00eb figurave historike fem\u00ebrore. Edhe pse \u00e7do qosh \u00ebsht\u00eb p\u00ebrplot me monumente t\u00eb kontributit t\u00eb burraveve, kryesisht n\u00eb aktivitet politik dhe ushtarak, por edhe kultur\u00eb, arte, akademi etj., numri i monumenteve p\u00ebr t\u00eb nderuar grat\u00eb \u00ebsht\u00eb i ul\u00ebt. Jasht\u00ebzakonisht i ul\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nuk ka nevoj\u00eb t\u00eb thuhet, pa dashur t\u00eb biem viktim\u00eb e viktimizimit dhe duhet t\u00eb pranohet se numri i burrave q\u00eb u kan\u00eb kontribuar sektor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb kosovare \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madh sesa numri i grave. Megjithat\u00eb, kjo ka shpjegimin e vet. Si nj\u00eb shoq\u00ebri ku patriarkalizmi ka qen\u00eb shum\u00eb i fuqish\u00ebm, sidomos n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, numri i grave me mund\u00ebsi t\u00eb barabarta p\u00ebr t\u00eb patur sukses n\u00eb jet\u00ebn publike nj\u00ebsoj si burrat ka qen\u00eb shum\u00eb m\u00eb i vog\u00ebl.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka qen\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr nj\u00eb grua t\u00eb angazhohej n\u00eb aktivitete politike ose ushtarake. Gjat\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Kosov\u00eb, numri i grave q\u00eb kan\u00eb luftuar ka qen\u00eb proporcionalisht m\u00eb i ul\u00ebt se i burrave. Nga ato pak pjes\u00ebmarr\u00ebse gra n\u00eb Ushtrin\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs (U\u00c7K), shum\u00eb kan\u00eb luajtur role dyt\u00ebsore, si mjeke, si korriere t\u00eb besueshme n\u00eb terren dhe menaxhoninlogjistik\u00ebn e luft\u00ebs, kryesisht n\u00eb qytete. N\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri patriarkale, lufta dhe betejat shihen se u p\u00ebrkasin ekskluzivisht burrave dhe vet\u00eb lufta shihet si tipar mashkullor. Duke patur parasysh numrin e ul\u00ebt t\u00eb grave n\u00eb U\u00c7K, n\u00eb krahasim me burrat, numri i memorialeve dedikuar grave \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i vog\u00ebl.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Monumenti i N\u00ebn\u00eb Terezes<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb fakt, gruaja e par\u00eb s\u00eb cil\u00ebs iu ngrit monument n\u00eb Kosov\u00eb as nuk kishte lindur, as nuk ishte rritur k\u00ebtu. Ajo ishte nj\u00eb misionare fetare. Ajo ishte N\u00ebn\u00eb Tereze. Ajo lindi n\u00eb Shkup, qytet shum\u00eb pran\u00eb Kosov\u00ebs q\u00eb ka shum\u00eb elemente t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb kosovare. Si 18-vje\u00e7are ajo shkoi n\u00eb Irland\u00eb dhe nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb, n\u00eb 1929, udh\u00ebtoi drejt Indis\u00eb p\u00ebr t\u2019iu sh\u00ebrbyer t\u00eb varf\u00ebrve n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb nj\u00eb misioni katolik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00ebn\u00eb Tereze nuk i harroi kurr\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e saj shqiptare. N\u00eb dhjetor 1990 ajo vizitoi Tiran\u00ebn, asokohe n\u00ebn regjimin komunist. N\u00ebn\u00eb Tereze u takua me Ramiz Alin\u00eb, Presidentin e Shqip\u00ebris\u00eb dhe pasardh\u00ebsin e Enver Hoxh\u00ebs dhe i k\u00ebrkoi t\u2019i jepte leje t\u00eb hapte misionin e saj bamir\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri. Ajo nuk e harroi as Kosov\u00ebn. N\u00eb fakt, gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb saj, N\u00ebn\u00eb Tereze e ka vizituar Kosov\u00ebn dhe Shkupin pes\u00eb her\u00eb<a href=\"#_ftn3\">[3]<\/a> \u2013 n\u00eb 1970, 1978, 1980, 1982 dhe 1986.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me shp\u00ebrb\u00ebrjen e Jugosllavis\u00eb nga fundi i viteve 1980, nisi t\u00eb shfaqej pluralizmi politik. Partia e par\u00eb politike jokomuniste n\u00eb Kosov\u00eb ishte Lidhja Demokratike e Kosov\u00ebs e udh\u00ebhequr nga Dr. Ibrahim Rugova. Rugova e mb\u00ebshteti diskursin e tij publik mbi referencat historike t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs dhe N\u00ebn\u00eb Tereze ishte nj\u00eb nga figurat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb narrativ\u00ebs politike t\u00eb tij.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rugova gjithashtu i ka p\u00ebrdorur k\u00ebto figura n\u00eb terma simbolik\u00eb. Pas luft\u00ebs, ai propozoi nd\u00ebrtimin e nj\u00eb katedraleje katolike n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Prishtin\u00ebs p\u00ebr ta nderuar misionaren shqiptare. N\u00eb 2002 u p\u00ebrcaktua vendndodhja: n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Prishtin\u00ebs, ku ishte nj\u00eb shkoll\u00eb e mesme. N\u00eb 2007, Qeveria miratoi buxhetin p\u00ebr nd\u00ebrtimin e Katedrales \u201cSh\u00ebn N\u00ebn\u00eb Tereza\u201d dhe n\u00eb 2010 ajo u p\u00ebrurua me rastin e 100 vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb saj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00eb her\u00ebt, n\u00eb korrik 2002, n\u00eb bulevardin n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb qytetit u nd\u00ebrtua nj\u00eb monument q\u00eb nderonte N\u00ebn\u00eb Terezen, duke e b\u00ebr\u00eb at\u00eb t\u00eb par\u00ebn grua p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn u ngrit monument pas luft\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Memoriali \u201cHeroinat\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gjat\u00eb luft\u00ebs s\u00eb fundit n\u00eb Kosov\u00eb, n\u00eb vitet 1998 dhe 1999, mij\u00ebra gra shqiptare u dhunuan<a href=\"#_ftn4\">[4]<\/a> nga forcat ushtarake dhe policore serbe, si dhe nga paramilitar\u00ebt serb\u00eb t\u00eb lidhur me qeverin\u00eb e Serbis\u00eb. Sipas p\u00ebrllogaritjeve<a href=\"#_ftn5\">[5]<\/a>, numri i grave t\u00eb dhunuara arrin n\u00eb 20,000. D\u00ebshmit\u00eb individuale t\u00eb t\u00eb mbijetuarave jan\u00eb tmerruese: ato rr\u00ebfejn\u00eb p\u00ebr dhunime n\u00eb sht\u00ebpi, para pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb familjeve, n\u00eb qendra t\u00eb paraburgimit, n\u00eb radh\u00ebt e refugjat\u00ebve, t\u00eb shoq\u00ebruara nga rrahje dhe posht\u00ebrime\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sot e k\u00ebsaj dite, fare pak \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u201ckategori\u201d q\u00eb i ka mbijetuar luft\u00ebs. Pavar\u00ebsisht miratimit t\u00eb ligjit q\u00eb parasheh se k\u00ebto t\u00eb mbijetuara do t\u00eb marrin s\u00eb paku reparacione materiale dhe p\u00ebrkrahje morale, deri m\u00eb tani nd\u00ebrlikimet buxhetore e kan\u00eb shp\u00ebrfillur zbatimin e plot\u00eb t\u00eb tij. N\u00eb fakt, edhe krijimi i list\u00ebs s\u00eb grave t\u00eb abuzuara gjat\u00eb luft\u00ebs ka mbetur n\u00eb vendnum\u00ebro.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Edhe pse me vones\u00eb, kujtesa p\u00ebr to nuk ka munguar. N\u00eb qershor 2015, me rastin e 16 vjetorit t\u00eb \u00e7lirimit t\u00eb Kosov\u00ebs, n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Prishtin\u00ebs u ngrit nj\u00eb monument n\u00eb nder t\u00eb grave t\u00eb dhunuara gjat\u00eb luft\u00ebs. Nj\u00eb fytyr\u00eb fem\u00ebrore, e krijuar nga 20,000 gjilp\u00ebra, ku secila p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb viktim\u00eb t\u00eb dhunimit n\u00eb Kosov\u00eb. Nuk \u00ebsht\u00eb as statuj\u00eb, as bust p\u00ebr nj\u00eb grua, por p\u00ebrfaq\u00ebson dhimbjen e mij\u00ebra grave.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Statuja e Hyr\u00eb Eminit<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hyr\u00eb Emini lindi n\u00eb Ferizaj n\u00eb vitin 1973. Q\u00eb nga vitet e saj si studente e Universitetit t\u00eb Prishtin\u00ebs, ajo u angazhua n\u00eb K\u00ebshillin p\u00ebr Mbrojtjen e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut dhe n\u00ebp\u00ebr organizata ilegale. N\u00eb mosh\u00ebn 21-vje\u00e7are, ajo u arrestua n\u00eb qytetin e saj t\u00eb lindjes nga Sigurimi i Shtetit. Pasi u lirua, ajo shkoi t\u00eb studioj\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, por n\u00eb vitin 1998 u kthye n\u00eb sht\u00ebpi p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb luft\u00ebtare e U\u00c7K-s\u00eb. Hyra luftoi n\u00eb beteja t\u00eb v\u00ebshtira, n\u00eb krah t\u00ebr luft\u00ebtar\u00ebve burra. Emri i saj i luft\u00ebs ishte \u201cMira\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pas luft\u00ebs, Hyra u angazhua n\u00eb Trupat Mbrojt\u00ebse t\u00eb Kosov\u00ebs (TMK). Kur n\u00eb vitin 2001 n\u00eb Maqedoni shp\u00ebrtheu konflikti i armatosur, Hyra dha dor\u00ebheqjen nga TMK-ja dhe u b\u00eb pjes\u00ebtare e Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare Komb\u00ebtare (U\u00c7K) n\u00eb Maqedoni. M\u00eb 29 korrik 2001, bashk\u00eb me kat\u00ebr shok\u00eb t\u00eb saj luft\u00ebtar\u00eb \u2013 nj\u00eb nga Kosova, nj\u00eb nga Shqip\u00ebria dhe dy nga Maqedonia, Hyra u vra duke luftuar n\u00eb Kuk-Zabel, Gostivar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb mars 2017, n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Ferizajit, vendlindja e saj, u zbulua statuja e Hyr\u00eb Emini-Mir\u00ebs. Shum\u00eb qytetar\u00eb dol\u00ebn ta nderojn\u00eb kujtimin e Mir\u00ebs. K\u00ebshtu, Mira u b\u00eb e para ushtare e U\u00c7Ks-s\u00eb p\u00ebr nder t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs u nd\u00ebrtua nj\u00eb statuj\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Statuja e Xhev\u00eb Krasniqi-Lladrovcit dhe Fehmi Lladrovcit<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xhev\u00eb Krasniqi-Lladrovci lindi n\u00eb vitin 1955 n\u00eb nj\u00eb fshat t\u00eb Drenic\u00ebs. Ajo ishte vajza e nj\u00eb aktivisti t\u00eb organizatave klandestine, i cili n\u00eb vitet 1980 kishte punuar ilegalisht p\u00ebr t\u00eb nxitur kryengritjen kund\u00ebr Jugosllavis\u00eb Socialiste. Si babai i saj, ajo u angazhua n\u00eb l\u00ebvizjen e rezistenc\u00ebs nga mosha e re.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gjat\u00eb aktivizmit politik, ajo u njoh me nj\u00eb nga aktivist\u00ebt kryesor\u00eb t\u00eb operacioneve t\u00eb fshehta, Fehmi Lladrovcin. M\u00eb von\u00eb, Fehmiu u arrestua dhe u d\u00ebnua me 10 vjet burg, por m\u00eb par\u00eb, Xheva dhe Fehmiu vendos\u00ebn t\u00eb martohen. Edhe pse Fehmiu ishte n\u00eb burg, Xheva jetoi n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij, ashtu si e k\u00ebrkonte tradita dhe u b\u00eb nuse pa dh\u00ebnd\u00ebrr. Pas lirimit t\u00eb Fehmiut, p\u00ebr shkak t\u00eb persekutimit politik, ata vendos\u00ebn t\u00eb largohen nga Kosova dhe t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb azil politik n\u00eb Zvic\u00ebr, ku e vazhduan aktivizmin politik deri n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1997.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb maj t\u00eb atij viti, Xheva dhe Fehmiu u nis\u00ebn p\u00ebr Kosov\u00eb, kap\u00ebrcyen malet shqiptare p\u00ebr dit\u00eb t\u00eb t\u00ebra dhe tentuan t\u00eb krijojn\u00eb celulat e U\u00c7K-s\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Mir\u00ebpo serb\u00ebt i zbuluan, ndaj hyrja e tyre d\u00ebshtoi dhe ata do t\u00eb riktheheshin vet\u00ebm n\u00eb mars 1998.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xheva mori pjes\u00eb n\u00eb betejat m\u00eb t\u00eb ashpra q\u00eb n\u00eb Drenic\u00eb. M\u00eb 22 shtator 1998, Fehmiu u vra n\u00eb krye t\u00eb luftimeve. P\u00ebr t\u00eb mos dob\u00ebsuar besimin e ushtar\u00ebve, Xheva mori komand\u00ebn dhe vazhdoi derisa u vra disa or\u00eb m\u00eb pas. Xheva dhe Fehmiu nuk ishin thjesht nj\u00eb \u00e7ift i martuar, por shok\u00eb aktivist\u00eb lufte.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pas luft\u00ebs, Xheva dhe Fehmiu u shpall\u00ebn \u201cHeronj t\u00eb Kosov\u00ebs\u201d. Ajo u shpall pas vdekjes \u201cgjeneral-major\u201d e U\u00c7K-s\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb shtator 2018, statuja e Xhev\u00eb dhe Fehmi Lladrovcit u inaugurua n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Drenasit. Ashtu u memorializuan si kishin jetuar: bashk\u00eb, krah nj\u00ebri-tjetrit si shok\u00eb t\u00eb jet\u00ebs, aktivizmit dhe luft\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb Kosov\u00eb do t\u00eb hasni edhe statuja dhe buste t\u00eb grave t\u00eb tjera, si Ganimente T\u00ebrbeshi, aktiviste antifashiste, e varur n\u00eb vitin 1944 n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Gjakov\u00ebs nga gjerman\u00ebt nazist\u00eb. Ajo ishte 17-vje\u00e7. Shum\u00eb nga k\u00ebto buste jan\u00eb ngritur n\u00eb shkollat e em\u00ebrtuara p\u00ebr to.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ajo \u00e7ka i mungon Kosov\u00ebs jan\u00eb memoriale dedikuar kontributit fem\u00ebror p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb, shembull n\u00eb fushat e shkenc\u00ebs, akademis\u00eb, kultur\u00ebs, artit, apo let\u00ebrsis\u00eb. Duket se p\u00ebr momentin kjo gj\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsi p\u00ebr qeverin\u00eb ton\u00eb. Nj\u00eb vend q\u00eb po mbytet nga \u201ctemat e m\u00ebdha\u201d, nga negociatat me Serbin\u00eb e deri tek tema e pun\u00ebsimit t\u00eb militant\u00ebve partiak\u00eb, mezi gjen koh\u00eb t\u00eb diskutoj\u00eb tem\u00ebn e dhun\u00ebs kund\u00ebr grave, e aq m\u00eb pak tem\u00ebn e nderimit dhe t\u00eb p\u00ebrkujtimit t\u00eb grave q\u00eb i kan\u00eb kontribuar shoq\u00ebris\u00eb ton\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shpresojm\u00eb se e ardhmja do t\u00eb sjell\u00eb p\u00ebrkushtim m\u00eb serioz ndaj t\u00eb drejtave, ku u tregojm\u00eb respekt grave q\u00eb jan\u00eb gjall\u00eb dhe pastaj atyre q\u00eb kan\u00eb vdekur, s\u00eb paku me statuja.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Eurisa Rukovci<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.mywanderlust.pl\/mothers-of-post-soviet-countries\/\">https:\/\/www.mywanderlust.pl\/mothers-of-post-soviet-countries\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> <a href=\"https:\/\/balkanist.net\/national-mothers-of-socialism\/\">https:\/\/balkanist.net\/national-mothers-of-socialism\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> https:\/\/www.kultplus.com\/tag\/nene-tereza-viziton-kosoven\/<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#_ftnref4\">[4]<\/a> https:\/\/www.politico.eu\/interactive\/a-dark-legacy-the-scars-of-sexual-violence-from-the-kosovo-war\/<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"#_ftnref5\">[5]<\/a> https:\/\/www.theguardian.com\/global-development\/2018\/aug\/03\/after-two-decades-the-hidden-victims-of-the-kosovo-war-are-finally-recognised<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb shumic\u00ebn e vendeve t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore, arkitektura e periudh\u00ebs s\u00eb socializmit karakterizohej nga ngritja e monumenteve si p\u00ebrzierje e nacionalizmit dhe socializmit. Pothuajse \u00e7dp vend i kampit socialist ka patur \u201cN\u00ebn\u00ebn\u201d[1] e vet, t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar me krenari n\u00eb bronz: nga Ukraina dhe Gjerogjia, deri n\u00eb Armeni, Rusi dhe n\u00eb Shqip\u00ebri. K\u00ebto monumente paraqesin nj\u00eb grua anonime[2], mish\u00ebrim i tipareve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2374,"comment_status":"open","ping_status":"publish","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_editorskit_title_hidden":false,"_editorskit_reading_time":0,"_editorskit_is_block_options_detached":false,"_editorskit_block_options_position":"{}","footnotes":""},"categories":[58],"tags":[],"class_list":["post-3185","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog-al"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.1 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Grat\u00eb n\u00eb bronz - DWP-BALKAN<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Grat\u00eb n\u00eb bronz - DWP-BALKAN\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"N\u00eb shumic\u00ebn e vendeve t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore, arkitektura e periudh\u00ebs s\u00eb socializmit karakterizohej nga ngritja e monumenteve si p\u00ebrzierje e nacionalizmit dhe socializmit. Pothuajse \u00e7dp vend i kampit socialist ka patur \u201cN\u00ebn\u00ebn\u201d[1] e vet, t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar me krenari n\u00eb bronz: nga Ukraina dhe Gjerogjia, deri n\u00eb Armeni, Rusi dhe n\u00eb Shqip\u00ebri. K\u00ebto monumente paraqesin nj\u00eb grua anonime[2], mish\u00ebrim i tipareve [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"DWP-BALKAN\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-07-29T01:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-01-03T01:00:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BP11032-3.JPG\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1210\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1613\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"DWPBALKAN\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"DWPBALKAN\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"8 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"DWPBALKAN\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/94e01f70a9f8ac0de7af6559b5fc802d\"},\"headline\":\"Grat\u00eb n\u00eb bronz\",\"datePublished\":\"2019-07-29T01:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-03T01:00:38+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/\"},\"wordCount\":1999,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/12\\\/BP11032-3.JPG\",\"articleSection\":[\"Kolumnet\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/\",\"name\":\"Grat\u00eb n\u00eb bronz - DWP-BALKAN\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/12\\\/BP11032-3.JPG\",\"datePublished\":\"2019-07-29T01:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-03T01:00:38+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/94e01f70a9f8ac0de7af6559b5fc802d\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/12\\\/BP11032-3.JPG\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/12\\\/BP11032-3.JPG\",\"width\":1210,\"height\":1613},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/sq\\\/grate-ne-bronz\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Grat\u00eb n\u00eb bronz\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/\",\"name\":\"DWP-BALKAN\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/94e01f70a9f8ac0de7af6559b5fc802d\",\"name\":\"DWPBALKAN\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/860e14507555fe53536d2bd5f0f8121391672605a7c1af4ce2d1ba6ca58de406?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/860e14507555fe53536d2bd5f0f8121391672605a7c1af4ce2d1ba6ca58de406?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/860e14507555fe53536d2bd5f0f8121391672605a7c1af4ce2d1ba6ca58de406?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"DWPBALKAN\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/dwp-balkan.org\\\/staging\\\/author\\\/dwpbalkan\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Grat\u00eb n\u00eb bronz - DWP-BALKAN","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Grat\u00eb n\u00eb bronz - DWP-BALKAN","og_description":"N\u00eb shumic\u00ebn e vendeve t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore, arkitektura e periudh\u00ebs s\u00eb socializmit karakterizohej nga ngritja e monumenteve si p\u00ebrzierje e nacionalizmit dhe socializmit. Pothuajse \u00e7dp vend i kampit socialist ka patur \u201cN\u00ebn\u00ebn\u201d[1] e vet, t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar me krenari n\u00eb bronz: nga Ukraina dhe Gjerogjia, deri n\u00eb Armeni, Rusi dhe n\u00eb Shqip\u00ebri. K\u00ebto monumente paraqesin nj\u00eb grua anonime[2], mish\u00ebrim i tipareve [&hellip;]","og_url":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/","og_site_name":"DWP-BALKAN","article_published_time":"2019-07-29T01:00:00+00:00","article_modified_time":"2022-01-03T01:00:38+00:00","og_image":[{"width":1210,"height":1613,"url":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BP11032-3.JPG","type":"image\/jpeg"}],"author":"DWPBALKAN","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"DWPBALKAN","Est. reading time":"8 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/"},"author":{"name":"DWPBALKAN","@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/#\/schema\/person\/94e01f70a9f8ac0de7af6559b5fc802d"},"headline":"Grat\u00eb n\u00eb bronz","datePublished":"2019-07-29T01:00:00+00:00","dateModified":"2022-01-03T01:00:38+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/"},"wordCount":1999,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BP11032-3.JPG","articleSection":["Kolumnet"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/","url":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/","name":"Grat\u00eb n\u00eb bronz - DWP-BALKAN","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BP11032-3.JPG","datePublished":"2019-07-29T01:00:00+00:00","dateModified":"2022-01-03T01:00:38+00:00","author":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/#\/schema\/person\/94e01f70a9f8ac0de7af6559b5fc802d"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#primaryimage","url":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BP11032-3.JPG","contentUrl":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/BP11032-3.JPG","width":1210,"height":1613},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/sq\/grate-ne-bronz\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Grat\u00eb n\u00eb bronz"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/#website","url":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/","name":"DWP-BALKAN","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/#\/schema\/person\/94e01f70a9f8ac0de7af6559b5fc802d","name":"DWPBALKAN","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/860e14507555fe53536d2bd5f0f8121391672605a7c1af4ce2d1ba6ca58de406?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/860e14507555fe53536d2bd5f0f8121391672605a7c1af4ce2d1ba6ca58de406?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/860e14507555fe53536d2bd5f0f8121391672605a7c1af4ce2d1ba6ca58de406?s=96&d=mm&r=g","caption":"DWPBALKAN"},"url":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/author\/dwpbalkan\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3185"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3185\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3186,"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3185\/revisions\/3186"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dwp-balkan.org\/staging\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}